Diệt mối sinh học: phương pháp lây nhiễm, ưu nhược điểm

Diệt mối sinh học là cách gọi phổ biến của phương pháp lây nhiễm: dùng bả tác động chậm, rồi dựa vào tập tính chia thức ăn và chải chuốt cho nhau của mối để bả lan từ mối thợ về đến tổ. Tên gọi nói về việc vận dụng tập tính sinh học của mối, không có nghĩa là không dùng chế phẩm hay không cần thận trọng. So với phun và khoan bơm, cách này ít xáo trộn không gian sống và nhắm vào cả đàn, đổi lại phải theo dõi từ vài tuần đến vài tháng, tuỳ quy mô đàn mối. Phương pháp phù hợp hơn cả với mối đất trong nhà đang ở, khi mối còn hoạt động và đường mui còn nguyên.

Diệt mối sinh học là gì?

Trong ngành kiểm soát côn trùng ở Việt Nam, "diệt mối sinh học" không phải một thuật ngữ có định nghĩa thống nhất. Phần lớn trường hợp, cụm từ này chỉ phương pháp lây nhiễm: thay vì đưa thuốc đến từng con mối, người làm để chính đàn mối tự truyền chế phẩm cho nhau.

Chữ "sinh học" ở đây nói về cơ chế, tức dựa vào đời sống bầy đàn của mối. Một số đơn vị còn dùng cụm từ này cho chế phẩm có nguồn gốc vi sinh vật. Vì có hai cách hiểu, điều đầu tiên nên làm khi nghe chào "diệt mối sinh học" là hỏi rõ phương pháp và chế phẩm cụ thể.

Diệt mối bằng phương pháp lây nhiễm hoạt động thế nào?

Trong một đàn mối, chỉ mối thợ đi kiếm ăn. Mối lính, mối non và mối chúa không tự ăn gỗ mà được mối thợ mớm thức ăn đã tiêu hoá một phần. Mối cũng thường xuyên chải chuốt, làm sạch thân cho nhau trong không gian tổ kín và ẩm.

Phương pháp lây nhiễm đi theo đúng hai con đường đó. Đàn mối được dẫn về một điểm tập trung, tại đó mối thợ ăn bả hoặc mang chế phẩm trên thân. Do chế phẩm tác động chậm, mối kịp quay về và truyền cho các cá thể khác trước khi bị ảnh hưởng; đàn không kịp liên hệ nguồn thức ăn với sự suy yếu nên không bỏ điểm nhử.

Khi lớp mối thợ giảm dần, tổ mất nguồn nuôi dưỡng và suy yếu theo. Đây là lý do phương pháp không đòi hỏi phải tìm ra hay đào tới tổ chính.

Phương pháp diệt mối sinh học có ưu và nhược điểm gì so với phun, khoan bơm?

Phun bề mặt và khoan bơm chế phẩm vào tường, nền là hai cách làm quen thuộc, cho tác dụng nhanh tại chỗ. Phương pháp lây nhiễm đi theo hướng ngược lại: chậm nhưng nhắm vào nguồn. Bảng dưới đây đặt hai hướng cạnh nhau.

Điểm so sánh	Lây nhiễm bằng bả so với phun, khoan bơm
Ưu điểm: nhắm vào cả đàn	Bả theo mối thợ về tổ, tác động cả phần mối không lộ diện. Phun và khoan bơm chủ yếu diệt mối tại vùng xử lý và chặn lối đi qua đó.
Ưu điểm: không cần biết vị trí tổ	Chỉ cần một điểm mối đang đi lại. Khoan bơm cho kết quả tốt hơn khi xác định được hướng mối xâm nhập để xử lý đúng chỗ.
Ưu điểm: ít xáo trộn	Hầu như không khoan đục, không phải dọn trống phòng, gia đình thường vẫn sinh hoạt được. Khoan bơm ở nhà đã hoàn thiện có thể để lại lỗ khoan cần trám, và gia đình phải tránh khu vực lâu hơn.
Ưu điểm: ít chế phẩm trong nhà	Bả nằm gọn trong hộp tại vài điểm. Phun và khoan bơm đưa chế phẩm lên diện rộng hơn trên bề mặt, trong tường hoặc dưới nền.
Nhược điểm: chậm	Kéo dài từ vài tuần đến vài tháng tuỳ đàn; trong thời gian đó mối vẫn còn hoạt động. Phun và khoan bơm làm mối tại chỗ ngừng nhanh hơn.
Nhược điểm: phụ thuộc vào đàn mối	Mối phải chịu vào hộp và ăn bả; đàn đã bị phun xua, bị xáo trộn hoặc đang có nguồn thức ăn dồi dào hơn có thể không nhận bả. Phun và khoan bơm không cần mối hợp tác.
Nhược điểm: không để lại lớp bảo vệ	Sau khi đàn mối ngừng hoạt động, công trình không có hàng rào ngăn đàn khác tìm đến. Xử lý nền bằng khoan bơm tạo được vùng ngăn chặn trong đất.
Nhược điểm: cần nhiều lần kiểm tra	Kết quả gắn với việc theo dõi đúng lịch và việc gia đình giữ nguyên hộp. Phun, khoan bơm thường gọn trong ít buổi hơn.
Khi nào phối hợp cả hai	Khi mối đã ở nhiều tầng, bả thường được dùng để giải quyết đàn mối, còn phần ngăn chặn lâu dài giao cho xử lý tồn lưu hoặc xử lý nền.

Mất bao lâu để thấy kết quả?

Tổng thời gian thường từ vài tuần đến vài tháng tuỳ đàn mối, chia làm ba giai đoạn: chờ mối tập trung về điểm nhử, thời gian bả lan trong đàn, và giai đoạn kiểm tra để xác nhận mối đã ngừng hoạt động. Giai đoạn cuối hay bị xem nhẹ nhưng là căn cứ để kết luận.

Tiến độ nhanh hay chậm phụ thuộc vào các yếu tố sau.

Quy mô đàn: đàn lớn, có tổ phụ cần nhiều thời gian và nhiều lượt bổ sung bả hơn.
Mức hoạt động của mối: mối thường kiếm ăn mạnh khi thời tiết ấm, ẩm và chậm lại khi khô hanh.
Số điểm tiếp cận: có nhiều điểm mối đang đi lại thì bả vào đàn nhanh hơn.
Mức xáo trộn: phun xịt, sửa chữa, xê dịch điểm nhử đều kéo dài tiến độ.
Hiện trạng trước đó: nhà đã từng phun thuốc lên đường mui thường mất thêm thời gian để mối đi lại ổn định.

Hợp với loại mối và loại công trình nào?

Phương pháp lây nhiễm không phải lời giải chung cho mọi trường hợp có chữ "mối". Mức phù hợp thay đổi theo loài mối và theo công trình.

Trường hợp	Mức phù hợp
Mối đất làm tổ ngầm, đi theo đường mui	Phù hợp. Đàn đông, kiếm ăn xa tổ và chia thức ăn cho nhau thường xuyên, là điều kiện để bả lan rộng.
Nhà đang ở, căn hộ, văn phòng đang hoạt động	Phù hợp, vì ít phun xịt và ít phải dọn trống không gian.
Nội thất đã hoàn thiện, sàn đá, sàn gỗ khó khoan	Phù hợp khi muốn hạn chế can thiệp vào phần hoàn thiện.
Mối gỗ khô sống trong thanh gỗ	Thường kém phù hợp. Đàn nhỏ, ở ngay trong gỗ và không đi kiếm ăn theo đường mui nên khó dẫn về điểm nhử; cần cách xử lý gỗ riêng.
Mọt gỗ	Không áp dụng. Mọt không sống thành đàn chia thức ăn như mối; dấu hiệu là lỗ tròn nhỏ và bột gỗ mịn.
Nhà đang xây, chưa có mối	Không áp dụng cho mục đích phòng ngừa. Việc cần làm là xử lý nền, chân tường và gỗ theo giai đoạn thi công.
Đường mui đã bị phá hoặc đã phun thuốc	Vẫn có thể làm, nhưng cần dò lại điểm mối còn hoạt động và thường chậm hơn.
Chưa rõ nhà có mối hay không	Cần xác nhận dấu hiệu trước; không có mối đang hoạt động thì không có gì để lây nhiễm.

Diệt mối sinh học có an toàn hơn không?

Câu trả lời thận trọng là: thường ít tiếp xúc hơn, nhưng không phải không có rủi ro. Bả nằm trong hộp kín, lượng chế phẩm nhỏ và không phun vào không khí, nên người và vật nuôi ít có dịp chạm phải hơn so với xử lý trên diện rộng.

Tuy vậy, bả vẫn là chế phẩm diệt côn trùng. Mức an toàn phụ thuộc vào việc chế phẩm có số đăng ký lưu hành, được dùng đúng nhãn, hộp được đặt ngoài tầm với của trẻ nhỏ và thú cưng, và không ai tự mở hộp. Quý khách nên dè dặt với những lời chào khẳng định phương pháp "không độc" chỉ vì có chữ sinh học.

Gia đình có trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, người hen suyễn hoặc dị ứng nên báo trước khi khảo sát, để đơn vị xử lý chọn vị trí đặt hộp và có hướng dẫn riêng.

Đọc thêm: Diệt mối có độc không: Chế phẩm thế nào là hợp pháp, bao lâu thì vào nhà lại được và những biểu hiện nên dè chừng ở một đơn vị xử lý.

Nên hỏi đơn vị thi công những câu gì?

Trước khi đồng ý một phương án mang tên diệt mối sinh học, Quý khách có thể đặt các câu hỏi sau và đề nghị ghi câu trả lời vào phương án bằng văn bản.

"Sinh học" trong phương án này cụ thể là gì: bả lây nhiễm, chế phẩm vi sinh hay cách làm khác?
Chế phẩm có số đăng ký lưu hành tại Việt Nam không, có thể xem nhãn trước ngày thực hiện không?
Loài mối trong nhà là gì và vì sao phương pháp lây nhiễm hợp với loài đó?
Đặt bao nhiêu điểm nhử, ở những vị trí nào, có sơ đồ để gia đình biết mà giữ nguyên không?
Bao lâu kiểm tra một lần, dự kiến đến khi nào kết thúc?
Căn cứ nào để kết luận đàn mối đã ngừng hoạt động?
Nếu mối không vào hộp hoặc không ăn bả, phương án thay thế là gì?
Sau khi hết mối, có đề xuất gì để ngăn đàn khác tìm đến không?
Ai trực tiếp thi công, đơn vị có đủ điều kiện cung cấp dịch vụ diệt côn trùng không?
Điều kiện bảo hành được ghi thế nào, những trường hợp nào bị loại trừ?

UpClean thực hiện phương án lây nhiễm ra sao?

Đội kỹ thuật UpClean trực tiếp thực hiện phần dùng chế phẩm; UpClean đã công bố đủ điều kiện cung cấp dịch vụ diệt côn trùng theo quy định, hồ sơ công bố và thông tin chế phẩm được gửi khi Quý khách yêu cầu. Phần việc trong dịch vụ diệt mối được phân định như sau.

Phần việc	Người thực hiện
Khảo sát	Miễn phí. UpClean khảo sát để xác định điểm mối đang hoạt động và phương án phù hợp.
Xử lý mối	Đội kỹ thuật UpClean trực tiếp đặt hộp nhử, bổ sung bả và kiểm tra theo lịch khi phương án có sử dụng.
Sắp lịch và theo dõi	UpClean sắp lịch; chuyên viên Up che chắn, theo dõi từng vị trí trong buổi xử lý và ghi nhận trong Up Report.
Lau dọn sau xử lý	Chuyên viên Up lau dọn khu vực, giữ nguyên các điểm cần duy trì tác dụng.
Chi phí	Không niêm yết sẵn; Quý khách nhận báo giá bằng văn bản khi khảo sát xong.

Câu hỏi thường gặp

Diệt mối sinh học là gì?+

Diệt mối sinh học là cách gọi phổ biến của phương pháp lây nhiễm, trong đó bả tác động chậm được mối thợ mang về và lan trong đàn nhờ tập tính chia thức ăn, chải chuốt cho nhau. Tên gọi chỉ cơ chế, không khẳng định chế phẩm không độc.

Phương pháp lây nhiễm có diệt được mối chúa không?+

Phương pháp hướng đến cả đàn, trong đó có mối chúa, vì mối chúa được mối thợ nuôi bằng thức ăn mớm. Kết quả thực tế phụ thuộc vào việc bả có lan đủ trong đàn hay không, nên cần các lần kiểm tra để xác nhận.

Diệt mối sinh học mất bao lâu?+

Thường từ vài tuần đến vài tháng tuỳ đàn mối, gồm thời gian chờ mối tập trung, thời gian bả lan trong đàn và giai đoạn kiểm tra xác nhận. Đàn lớn, có tổ phụ hoặc đã bị phun xua trước đó sẽ cần lâu hơn.

Diệt mối sinh học có cần rời khỏi nhà không?+

Phần lớn trường hợp gia đình vẫn sinh hoạt bình thường, vì bả nằm trong hộp kín và không phun trên diện rộng. Quý khách vẫn cần làm theo những lưu ý mà đơn vị xử lý gửi kèm phương án, đồng thời giữ trẻ nhỏ, thú cưng xa các hộp.

Diệt mối sinh học và diệt mối bằng hoá chất khác nhau thế nào?+

Hai cách gọi phân biệt cách làm hơn là phân biệt chế phẩm: lây nhiễm dùng lượng nhỏ bả để đàn mối tự truyền cho nhau, còn phun và khoan bơm đưa chế phẩm lên bề mặt, vào tường hoặc nền. Cả hai đều dùng chế phẩm diệt côn trùng và đều cần tuân thủ nhãn.

Phương pháp lây nhiễm có dùng được cho mối gỗ khô không?+

Thường kém phù hợp. Mối gỗ khô sống thành đàn nhỏ ngay trong thanh gỗ, không đi theo đường mui từ đất lên, nên khó dẫn về điểm nhử; trường hợp này cần cách xử lý gỗ riêng do đơn vị có chuyên môn đề xuất.

Diệt mối bằng phương pháp lây nhiễm xong, mối có quay lại không?+

Có thể, vì phương pháp lây nhiễm không để lại lớp bảo vệ quanh công trình và một đàn khác vẫn có thể tìm đến. Giữ nhà khô ráo, tách gỗ và giấy khỏi chân tường ẩm, kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm.

UpClean có nhận diệt mối sinh học không?+

Dịch vụ diệt mối của UpClean có phương án dùng bả và hộp nhử khi phù hợp với kết quả khảo sát. Buổi khảo sát miễn phí; đội kỹ thuật UpClean trực tiếp xử lý, chuyên viên Up che chắn, theo dõi từng vị trí và lau dọn, còn báo giá gửi sau khi khảo sát.

Diệt mối sinh học: phương pháp lây nhiễm hoạt động thế nào, ưu nhược điểm và hợp với công trình nào