Cách diệt gián tận gốc tại nhà: nhận diện gián Đức, tìm nơi ẩn náu, cắt nguồn sống

Cách xử lý gián trong nhà phụ thuộc nhiều vào loài. Theo tài liệu quản lý dịch hại tổng hợp của Đại học California (UC IPM), hai loài thường gặp trong nhà ở có đặc điểm khác hẳn nhau:

Gián Đức

Dài khoảng 1,3 cm, màu nâu nhạt, có hai sọc sẫm song song trên tấm lưng sau đầu. Sống hoàn toàn trong nhà, tập trung ở bếp, tủ bếp, quanh tủ lạnh, lò vi sóng và nhà vệ sinh. Đây là loài khó trị nhất trong căn hộ.

Gián Mỹ

Dài khoảng 5 cm, màu nâu đỏ, viền tấm lưng sáng màu. Ưa nơi nóng ẩm, sống nhiều trong cống, hố ga, hộp kỹ thuật; vào nhà qua thoát sàn, đường ống hư hỏng, khe cửa.

Gián con

Gián non chưa có cánh, nhỏ và sẫm màu hơn gián trưởng thành. Thấy nhiều gián con vào ban ngày là dấu hiệu quần thể đã lớn và đang sinh sản ngay trong nhà.

Gián hoạt động về đêm, nên Quý khách thường phát hiện qua dấu vết trước khi thấy con. Bật đèn bếp đột ngột sau nửa đêm là cách kiểm tra đơn giản nhất; đặt vài miếng bẫy dính qua đêm ở gầm bồn rửa và sau tủ lạnh cũng giúp ước lượng mức độ.

• Phân gián: hạt nhỏ màu đen như bột tiêu ở gián Đức, hoặc viên dài có rãnh ở gián Mỹ, đọng trong góc ngăn kéo, bản lề tủ, khe sau thiết bị điện.
• Trứng gián: nằm trong một vỏ bọc cứng màu nâu hình hạt đậu. Theo UC IPM, mỗi bọc trứng gián Đức nở khoảng 30 con non, và gián cái mang bọc trứng theo mình đến gần lúc nở.
• Vỏ lột xác, cánh rụng ở góc tủ, gầm bồn rửa, khe chân tường.
• Vết bẩn lốm đốm màu sẫm ở góc khuất và mùi hôi ngai ngái khi gián đã nhiều.
• Gián xuất hiện vào ban ngày ở nơi thoáng: thường là dấu hiệu nơi ẩn náu đã chật chỗ.

Gián ưa những khe hẹp, tối, ấm và gần nguồn nước. Quý khách nên dùng đèn pin kiểm tra lần lượt các vị trí sau, ghi lại nơi thấy phân hoặc gián để đặt bả và theo dõi về sau:

• Gầm bồn rửa chén, quanh ống thoát và chỗ ống xuyên qua vách tủ.
• Phía sau và bên dưới tủ lạnh, máy rửa chén, lò vi sóng, nồi cơm điện, nơi có hơi ấm từ động cơ.
• Bản lề, khe nối và mặt sau ngăn kéo tủ bếp; kệ gia vị, thùng gạo.
• Thoát sàn nhà tắm, lô gia và hộp kỹ thuật chứa đường ống.
• Thùng carton, giấy báo, túi ni lông cũ tích trữ trong kho hoặc gầm cầu thang.

Hướng dẫn của UC IPM nhấn mạnh rằng chỉ dùng thuốc sẽ không giải quyết được vấn đề gián; vệ sinh là nền tảng. Một con gián có thể sống nhờ vụn thức ăn và vài giọt nước đọng, vì vậy mục tiêu là không để lại gì qua đêm.

• Rửa sạch và lau khô bồn rửa, mặt bếp trước khi đi ngủ; không để chén bát bẩn qua đêm.
• Cất gạo, ngũ cốc, đường, bánh kẹo, thức ăn thú cưng trong hộp có nắp kín.
• Đổ rác mỗi tối, dùng thùng rác có nắp và rửa thùng định kỳ.
• Lau dầu mỡ bám trên tường bếp, máy hút mùi và hai bên hông bếp.
• Sửa vòi rỉ, ống thoát rò nước; lau khô khay nước dưới tủ lạnh.
• Bỏ bớt thùng carton, giấy cũ; gián rất ưa làm tổ trong nếp gấp của bìa giấy.

• Trám khe hở quanh ống nước, ống điện xuyên tường và vách tủ bếp bằng keo silicone.
• Dùng nắp thoát sàn có lưới hoặc nắp chống trào ngược; đậy thoát sàn ít dùng vào ban đêm.
• Giữ nước trong bẫy mùi của thoát sàn ít sử dụng bằng cách đổ nước định kỳ.
• Lắp ron chân cửa, dán kín khe hở giữa khung cửa và tường ở cửa ra lô gia.
• Kiểm tra thùng hàng, túi đồ mang từ bên ngoài vào trước khi cất vào tủ.

Bả gián dạng gel hoặc hộp bả thường phù hợp với nhà đang có người ở hơn xịt diện rộng, vì gián ăn bả rồi quay về nơi ẩn náu. Theo UC IPM, bả không dụ được gián từ xa, nên phải đặt sát chỗ chúng trú ẩn và đi lại.

• Chỉ chọn sản phẩm có số đăng ký lưu hành do Bộ Y tế cấp; đọc kỹ nhãn và làm đúng hướng dẫn về vị trí, lượng dùng.
• Đặt bả nhiều điểm nhỏ ở góc tủ, bản lề, gầm bồn rửa, sau tủ lạnh, nơi đã ghi nhận phân gián.
• Không xịt thuốc lên hoặc cạnh bả; mùi thuốc xịt khiến gián tránh bả.
• Trong thời gian dùng bả, hạn chế để thức ăn vương vãi để gián chọn ăn bả.
• Đặt bả ngoài tầm với của trẻ nhỏ, thú cưng; không đặt trên bề mặt chế biến thực phẩm.
• Không tự pha trộn các loại thuốc với nhau, không sang chiết vào chai nước uống.
• Theo dõi bằng bẫy dính đặt ở các điểm kiểm tra: số gián dính giảm dần qua từng tuần là dấu hiệu bả đang phát huy tác dụng.

Gián phát triển qua ba giai đoạn: trứng trong bọc cứng, gián non lột xác nhiều lần và gián trưởng thành. Gián non trông giống gián trưởng thành thu nhỏ, chưa có cánh, ăn cùng loại thức ăn và trú cùng chỗ với gián lớn. Theo UC IPM, gián Đức cái có thể tạo bọc trứng mới sau mỗi vài tuần, nên chỉ một vài con sót lại cũng đủ gây dựng lại quần thể.

Vì thế, một đợt xử lý dù làm kỹ đến đâu cũng khó chạm đến những bọc trứng đang được giữ an toàn trong khe tủ. Quý khách nên duy trì vệ sinh và bả trong ít nhất vài tuần, bổ sung bả ở những điểm đã bị ăn hết, đồng thời ghi lại số gián dính bẫy theo tuần để biết khi nào quần thể thật sự giảm.

• Tuần đầu: dọn dẹp, bịt khe hở, đặt bả và bẫy theo dõi tại các điểm đã ghi nhận.
• Tuần thứ hai đến thứ tư: kiểm tra bả mỗi vài ngày, bổ sung khi hết; thu gom bọc trứng, xác gián.
• Từ tuần thứ năm: nếu bẫy hầu như không còn gián, giảm dần tần suất kiểm tra nhưng vẫn giữ thói quen vệ sinh tủ bếp.

Gián không chỉ gây khó chịu: Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) cho biết chất gây dị ứng từ gián có thể khởi phát cơn hen, nhất là ở trẻ em. Vì vậy, việc làm sạch phân và xác gián cũng quan trọng như diệt gián.

• Đeo găng tay và khẩu trang khi dọn ngăn tủ có nhiều phân gián; ưu tiên lau ẩm và hút bụi thay vì quét khô.
• Không dùng bình xịt côn trùng gần bếp đang đun, gần thực phẩm hay trong phòng kín có người.
• Rửa tay sau khi đặt bả hoặc dọn xác gián.
• Người bị hen suyễn, dị ứng, phụ nữ mang thai nên tránh khu vực vừa dùng hoá chất.

Tự xử lý thường đủ khi gián chỉ xuất hiện lác đác ở một khu vực. Quý khách nên tìm đến đơn vị chuyên nghiệp khi sau ba đến bốn tuần vẫn thấy gián con, khi gián có mặt ở nhiều phòng, khi nhà hàng, văn phòng cần kiểm soát định kỳ, hoặc khi gia đình có trẻ nhỏ, người bệnh hô hấp và muốn hạn chế tự dùng hoá chất.

Với dịch vụ diệt mối, côn trùng của UpClean, việc xử lý được thực hiện bởi đơn vị đủ điều kiện cung cấp dịch vụ diệt côn trùng, dùng chế phẩm đã được Bộ Y tế cấp số đăng ký lưu hành. UpClean cùng đơn vị này khảo sát miễn phí, gửi phương án và báo giá trọn gói bằng văn bản, chuẩn bị và che chắn tủ bếp, giám sát suốt buổi xử lý, lau dọn sau đó theo hướng dẫn và ghi nhận vị trí đặt bả, lịch kiểm tra lại trong Up Report. Nếu cần, chuyên viên Up có thể kết hợp vệ sinh tủ bếp, gầm tủ để cắt nguồn thức ăn của gián ngay từ đầu.