Cách diệt kiến ba khoang trong nhà: hạn chế ánh đèn, chặn đường vào và xử trí đúng khi bị kiến ba khoang đốt

Kiến ba khoang thực chất là một loài bọ cánh cứng nhỏ thuộc chi Paederus, thân dài khoảng một centimet, có các khoang màu đen và cam xen kẽ. Chúng sống ở ruộng lúa, bãi cỏ, bụi cây ẩm, ăn các côn trùng nhỏ khác và thường bay vào nhà vào buổi tối.

Kiến ba khoang không cắn hay đốt người. Tổn thương xảy ra khi con vật bị đập, miết lên da, giải phóng chất độc pederin có trong dịch cơ thể. Theo các khuyến cáo được Bộ Y tế và Bệnh viện Nhi Trung ương phổ biến, sau vài giờ vùng da tiếp xúc có thể ngứa, rát, nổi vệt đỏ, rồi xuất hiện mụn nước, mụn mủ thành vệt dài; nếu gãi hoặc xử trí sai, tổn thương có thể lan rộng, bội nhiễm và để lại thâm.

Kiến ba khoang phát triển mạnh vào mùa mưa nóng ẩm, khi cây cỏ tươi tốt và lúa vào vụ. Ở miền Bắc, đỉnh điểm thường được ghi nhận vào khoảng tháng chín, tháng mười; ở TP.HCM và miền Nam, chúng có thể xuất hiện rải rác suốt mùa mưa. Những nơi gần ruộng, đất trống nhiều cỏ, công trình đang thi công, bờ kênh hay mảng cây xanh lớn thường ghi nhận nhiều hơn.

Đặc điểm quan trọng nhất cần nhớ là kiến ba khoang bị ánh đèn thu hút vào ban đêm. Căn hộ tầng thấp, nhà phố có ban công nhìn ra đất trống, hoặc phòng bật đèn sáng mà không đóng cửa sổ là những nơi chúng dễ bay vào nhất.

Vì nguồn sáng là thứ kéo kiến ba khoang vào nhà, điều chỉnh thói quen dùng đèn buổi tối mang lại hiệu quả rõ rệt hơn nhiều so với việc xịt thuốc sau khi chúng đã vào phòng:

• Kéo rèm, đóng cửa sổ trước khi bật đèn vào buổi tối, nhất là phòng hướng ra cây xanh, đất trống.
• Tắt đèn ban công, đèn hành lang, đèn sân khi không cần thiết; tránh đặt đèn sáng ngay sát cửa sổ đang mở.
• Bộ Y tế khuyến nghị có thể thay đèn huỳnh quang bằng đèn ánh sáng vàng, loại ít thu hút côn trùng hơn.
• Không ngồi, không cho trẻ chơi ngay dưới bóng đèn sáng ngoài trời vào buổi tối trong mùa kiến ba khoang.
• Hạ độ sáng màn hình, tắt đèn bàn khi mở cửa sổ đón gió.

• Lắp lưới chống côn trùng cho cửa sổ, cửa ra ban công; kiểm tra, vá chỗ rách trước mùa mưa.
• Ngủ màn, đặc biệt với trẻ nhỏ, theo khuyến cáo của Bộ Y tế; trước khi ngủ, rũ chăn, gối, kiểm tra quanh giường.
• Giũ kỹ quần áo, khăn tắm phơi ngoài trời hoặc treo gần cửa sổ trước khi mặc, sử dụng.
• Phát quang bụi rậm, cắt cỏ, dọn rác và lá mục quanh nhà; đây là nơi kiến ba khoang trú ẩn ban ngày.
• Mặc áo dài tay, quần dài khi làm việc ngoài vườn, gần ruộng hay khu đất trống vào chiều tối.

Nguyên tắc chung là không để con vật bị dập nát trên da hay trên đồ dùng thường tiếp xúc với da. Quý khách có thể làm như sau:

• Đặt tờ giấy hoặc chiếc cốc úp lên để kiến ba khoang bò vào, rồi bỏ ra ngoài hoặc vào thùng rác có nắp.
• Dùng máy hút bụi cầm tay để hút những con bám trên tường, trần, rèm; đổ túi bụi ra ngoài sau khi dùng.
• Không dùng tay không, khăn mặt hay gối để đập; nếu lỡ dập trên bàn, giường, hãy lau sạch bằng xà phòng và nước, đeo găng tay khi lau.
• Bình xịt côn trùng chỉ nên là sản phẩm được Bộ Y tế cấp số đăng ký lưu hành, dùng đúng hướng dẫn trên nhãn, xịt khi phòng không có người và tránh xa thực phẩm, đồ chơi trẻ em.
• Không trộn các loại thuốc với nhau, không xịt trực tiếp lên giường, gối, quần áo.

Thực ra đây là viêm da tiếp xúc do chất độc của kiến ba khoang, dân gian quen gọi là bị kiến ba khoang đốt. Việc xử trí trong những phút đầu quyết định nhiều đến mức độ tổn thương:

• Khi kiến ba khoang bò lên người: không đập, không miết; thổi nhẹ hoặc đặt tờ giấy để nó bò lên rồi bỏ đi.
• Rửa ngay vùng da tiếp xúc bằng xà phòng và nhiều nước sạch, kể cả khi chưa thấy dấu hiệu gì.
• Rửa tay kỹ, tránh đưa tay lên dụi mắt, vì chất độc dính trên tay có thể gây tổn thương ở mắt.
• Không gãi, không chà xát, không tự đắp lá cây, kem đánh răng, nước mắm, tỏi hay các mẹo truyền miệng, vì có thể làm tổn thương nặng hơn và dễ nhiễm trùng.
• Giặt riêng quần áo, ga gối có thể đã dính dịch của con vật.
• Nếu đã nổi vết đỏ, mụn nước, giữ vùng da sạch, khô; việc dùng thuốc bôi nên theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Bệnh viện Nhi Trung ương và các bệnh viện da liễu khuyến cáo người bệnh nên đến cơ sở y tế khi gặp một trong các trường hợp sau, để được kê thuốc phù hợp thay vì tự xử lý:

• Tổn thương lan rộng, nhiều vệt, phồng rộp lớn hoặc đau rát nhiều.
• Tổn thương ở quanh mắt, mi mắt, hoặc mắt đỏ, cộm, chảy nước sau khi tiếp xúc.
• Có mủ, sốt, sưng hạch, là dấu hiệu bội nhiễm.
• Trẻ nhỏ, người có bệnh nền hoặc làn da nhạy cảm.
• Vết thương không đỡ sau vài ngày chăm sóc tại nhà.

Với đa số căn hộ, nhà phố, giảm ánh đèn, lắp lưới và dọn cỏ quanh nhà là đủ. Phun thuốc chỉ nên cân nhắc khi khuôn viên rộng, giáp đất trống hay mảng cây lớn và kiến ba khoang vẫn vào nhà nhiều dù gia đình đã áp dụng các biện pháp trên. Việc phun phải do đơn vị đủ điều kiện thực hiện, với chế phẩm được Bộ Y tế cấp số đăng ký lưu hành; tự mua thuốc phun diện rộng dễ gây ảnh hưởng đến trẻ nhỏ, vật nuôi và cây cảnh mà chưa chắc giải quyết được nguồn sáng thu hút.

Trong dịch vụ Diệt côn trùng của UpClean, phần xử lý bằng chế phẩm do đơn vị đủ điều kiện cung cấp dịch vụ diệt côn trùng thực hiện. UpClean cùng đơn vị này khảo sát miễn phí, chỉ ra những điểm khiến côn trùng dễ vào nhà như ô thoáng không lưới, đèn sân, bụi cây sát cửa, gửi phương án và báo giá trọn gói bằng văn bản, hỗ trợ che chắn đồ dùng, giám sát quá trình, dọn dẹp sau xử lý và ghi lại các khuyến nghị trong Up Report để gia đình chủ động phòng ngừa trong mùa mưa.