Cách đuổi muỗi trong nhà, trong phòng ngủ: diệt lăng quăng, chặn đường vào và chọn biện pháp có cơ sở

Muỗi trưởng thành chỉ là phần nổi. Muỗi cái đẻ trứng vào nơi có nước đọng, trứng nở thành lăng quăng (bọ gậy), rồi thành muỗi chỉ sau khoảng một tuần trong điều kiện nóng ẩm. Chừng nào trong nhà và xung quanh nhà còn nước đọng, xịt bao nhiêu muỗi trưởng thành cũng sẽ có lứa mới thay thế.

Tại TP.HCM, muỗi vằn là loài truyền bệnh sốt xuất huyết. Các khuyến cáo của ngành y tế lưu ý muỗi vằn thường đốt vào ban ngày, nhiều nhất là sáng sớm và chiều tối, và ưa trú ở góc tối, quần áo treo trong nhà. Vì vậy, đuổi muỗi không chỉ là việc của buổi tối, và những căn phòng ít người qua lại như phòng kho, phòng ngủ cho khách lại càng cần được chú ý.

Bộ Y tế xác định diệt lăng quăng, diệt muỗi và phòng muỗi đốt là các biện pháp chủ yếu phòng sốt xuất huyết. Viện Pasteur TP.HCM khuyến nghị các vật dụng chứa nước không cần thiết phải được thu gom, loại bỏ; vật dụng cần dùng thì đậy kín, thay nước thường xuyên. Quý khách có thể rà soát nhà theo danh sách sau mỗi tuần:

• Bình hoa, bình cây thuỷ canh: thay nước và rửa thành bình ít nhất mỗi tuần.
• Đĩa lót chậu cây, khay nước dưới tủ lạnh, khay nước thải máy lạnh: đổ bỏ và lau khô.
• Lu, khạp, xô, thùng chứa nước: đậy kín nắp; nếu không cần dùng, úp ngược hoặc bỏ đi.
• Ban công, lô gia, sân thượng: dọn chai lọ, vỏ hộp, lốp xe, đồ phế thải có thể đọng nước mưa.
• Máng xối, rãnh thoát nước sân, hố ga hở: khơi thông để nước không ứ lại sau mưa.
• Hồ cá, hồ cảnh quan: giữ nước lưu thông; nuôi cá ăn lăng quăng như ngành y tế vẫn hướng dẫn.

• Lắp lưới chống muỗi cho cửa sổ, cửa ra ban công; kiểm tra và vá chỗ rách định kỳ.
• Đóng cửa phòng ngủ từ chiều muộn; hạn chế mở cửa sổ không có lưới vào sáng sớm và chập tối.
• Không treo quần áo đã mặc thành đống trong phòng ngủ; muỗi hay đậu nghỉ ở chỗ tối, có mùi mồ hôi.
• Dọn gầm giường, góc tủ, sau rèm; muỗi trú ở những nơi kín gió, ít ánh sáng.
• Bít khe hở quanh ống máy lạnh xuyên tường, hộp kỹ thuật.
• Ngủ màn, kể cả ngủ trưa và khi cho trẻ nhỏ ngủ ban ngày, theo khuyến cáo của Bộ Y tế.

Có rất nhiều mẹo đuổi muỗi được chia sẻ. Dưới đây là cách đánh giá thận trọng dựa trên những gì các cơ quan y tế và nghiên cứu khoa học đã ghi nhận:

Màn, lưới chống muỗi

Có cơ sở và được Bộ Y tế khuyến cáo. Là hàng rào vật lý, không dùng hoá chất, phù hợp cả trẻ sơ sinh.

Kem, xịt xua muỗi bôi da

Có cơ sở khi dùng sản phẩm có số đăng ký lưu hành, đúng hướng dẫn trên nhãn, nhất là về độ tuổi được dùng cho trẻ nhỏ.

Quạt, máy lạnh

Luồng gió có thể khiến muỗi khó bay và khó đậu, phòng đóng kín có lưới cũng ít muỗi hơn. Tuy nhiên đây là biện pháp hỗ trợ, không thay thế màn.

Tinh dầu, cây sả, vỏ cam

Tác dụng xua muỗi, nếu có, thường ngắn và không ổn định. Tinh dầu đậm đặc có thể gây kích ứng da, hô hấp; không nên dùng trực tiếp cho trẻ nhỏ.

Thiết bị đuổi muỗi bằng sóng siêu âm

Tổng quan có hệ thống của Cochrane về thiết bị đuổi muỗi điện tử không tìm thấy bằng chứng cho thấy chúng ngăn được muỗi đốt.

Câu trả lời phụ thuộc vào loại đèn. Đèn diệt côn trùng chỉ dùng tia cực tím để dụ và điện cao áp để diệt thu hút nhiều loài bay về đêm, nhưng muỗi chủ yếu tìm người qua khí CO₂, hơi ấm và mùi cơ thể. Một nghiên cứu của Đại học Delaware (Hoa Kỳ) kiểm tra gần 14.000 côn trùng trong sáu đèn diệt côn trùng ngoài trời và chỉ ghi nhận 31 con là muỗi hoặc côn trùng đốt người, chưa đến 0,25%.

Một số đèn, máy bắt muỗi đời mới kết hợp quạt hút, chất dẫn dụ hoặc ánh sáng có bước sóng khác, và có thể bắt được nhiều muỗi hơn. Tuy nhiên, việc bắt được muỗi không đồng nghĩa với giảm rõ rệt số vết đốt trong nhà. Quý khách nên xem đèn bắt muỗi là công cụ hỗ trợ, đặt xa chỗ ngồi, chỗ ngủ, và không vì có đèn mà bỏ màn hay lơ là việc diệt lăng quăng.

Biến việc diệt lăng quăng thành một thói quen cố định, chẳng hạn vào sáng chủ nhật, sẽ dễ duy trì hơn nhiều so với chỉ làm khi thấy muỗi. Mỗi lượt kiểm tra thường chỉ mất khoảng mười lăm phút với một căn hộ, nhưng cắt đứt vòng đời của lứa muỗi kế tiếp trước khi chúng kịp trưởng thành. Gợi ý phân chia theo khu vực:

Phòng khách, phòng ngủ

Thay nước bình hoa, cây thuỷ canh; kiểm tra gầm giường, sau rèm, góc tủ; giặt hoặc cất gọn quần áo treo lâu ngày.

Bếp

Đổ nước khay dưới tủ lạnh, lau khô gầm bồn rửa; không để xô, chậu ngâm nước qua nhiều ngày.

Nhà vệ sinh

Đậy nắp xô, thùng chứa nước; dội nước thoát sàn ít dùng và kiểm tra bồn cầu phòng khách lâu không sử dụng.

Ban công, lô gia

Đổ đĩa lót chậu cây, dọn chai lọ, vỏ hộp; kiểm tra khay nước thải máy lạnh và ống thoát nước mưa.

Sân vườn, sân thượng

Khơi máng xối, lấp hốc đọng nước, úp ngược thùng, lốp xe; giữ nước hồ cảnh quan lưu thông.

Người bệnh nên nằm màn cả ngày lẫn đêm để muỗi không đốt rồi truyền bệnh sang người khác trong gia đình, đồng thời theo dõi và đi khám theo hướng dẫn của cơ sở y tế. Gia đình cần tăng cường diệt lăng quăng, phối hợp với trạm y tế phường khi được đề nghị phun thuốc hay kiểm tra nhà; việc dùng thuốc, truyền dịch cho người bệnh chỉ nên thực hiện theo chỉ định của nhân viên y tế.

• Bình xịt, nhang, tinh dầu hay kem xua muỗi đều nên là sản phẩm được Bộ Y tế cấp số đăng ký lưu hành; trước khi dùng, Quý khách xem kỹ nhãn để nắm cách dùng, thời gian cần rời phòng và những đối tượng không nên tiếp xúc.
• Xịt vào góc tối, gầm giường, sau rèm khi phòng không có người; đóng cửa theo thời gian ghi trên nhãn rồi mở cửa thông gió trước khi vào lại.
• Không xịt trực tiếp lên người, thực phẩm, bát đĩa, đồ chơi trẻ em; đậy bể cá trước khi xịt.
• Không đốt nhang muỗi trong phòng ngủ đóng kín, gần rèm, chăn màn hay vật dễ cháy.
• Không trộn các loại thuốc với nhau, không sang chiết vào chai lọ đựng đồ uống; cất ngoài tầm với của trẻ.
• Người bị hen suyễn, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ nên hạn chế tiếp xúc với không gian vừa xịt.

Với biệt thự, nhà phố có sân vườn, hồ cảnh quan, hoặc khi muỗi vẫn nhiều dù gia đình đã diệt lăng quăng đều đặn, một buổi khảo sát giúp tìm ra những nguồn đọng nước khó thấy như máng xối trên mái, hố ga, hốc cây, chân tường ẩm. Khi có người nhà mắc sốt xuất huyết, Quý khách nên báo trạm y tế phường để được hướng dẫn xử lý ổ dịch theo quy định.

Trong dịch vụ diệt mối, côn trùng của UpClean, phần phun không gian hoặc xử lý tồn lưu do đơn vị đủ điều kiện cung cấp dịch vụ diệt côn trùng thực hiện, bằng chế phẩm được Bộ Y tế cấp số đăng ký lưu hành. UpClean cùng đơn vị này khảo sát miễn phí, gửi phương án và báo giá trọn gói bằng văn bản, hỗ trợ che chắn hồ cá, cây cảnh, đồ dùng, giám sát quá trình, dọn dẹp sau đó và ghi lại các điểm nước đọng cần lưu ý trong Up Report, để việc phòng muỗi giữa các lần xử lý trở nên dễ dàng hơn.