Cách đuổi thằn lằn trong nhà hiệu quả: hiểu vì sao thằn lằn, thạch sùng tìm đến và xử lý tận gốc

Thằn lằn trong nhà mà người Việt quen gọi là thạch sùng, mối rách hay thằn lằn nhà phần lớn là các loài tắc kè nhỏ sống gần người. Chúng không tìm đến vì nhà bẩn hay vì thức ăn của người, mà vì ba điều kiện quen thuộc: nhiều côn trùng để săn, nơi ấm và kín để trú, cùng những khe hở để ra vào.

Buổi tối, đèn hiên, đèn ban công và ánh sáng hắt qua cửa kính thu hút thiêu thân, muỗi, ruồi nhỏ; thạch sùng chỉ việc chờ sẵn trên tường, trên trần gần bóng đèn. Ban ngày, chúng nấp sau tủ, khung tranh, nẹp rèm, hộp kỹ thuật, khe trần thạch cao. Vì vậy, muốn giảm thằn lằn một cách bền vững, Quý khách cần giải quyết cả ba điều kiện này thay vì chỉ đuổi từng con.

Thằn lằn nhà không cắn người nếu không bị bắt giữ, không gặm phá đồ đạc và còn giúp ăn bớt muỗi, gián nhỏ. Điều khiến gia đình phiền lòng chủ yếu là phân rơi trên mặt bàn, kệ bếp, sàn nhà, tiếng kêu về đêm và cảm giác mất vệ sinh, nhất là trong nhà có trẻ nhỏ.

Về sức khoẻ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) lưu ý bò sát, kể cả những con trông khoẻ mạnh, thường mang vi khuẩn Salmonella trong đường ruột và có thể làm bẩn bề mặt chúng tiếp xúc. CDC khuyến nghị rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy sau khi chạm vào bò sát hoặc khu vực chúng sinh sống, và trẻ dưới 5 tuổi, người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch là nhóm cần tránh tiếp xúc. Đây là lý do việc dọn phân thằn lằn cần được làm cẩn thận, không phải lý do để hoảng sợ.

Không còn mồi, thằn lằn sẽ tự chuyển sang nơi khác. Đây là bước quan trọng và bền vững nhất:

• Tắt đèn hiên, đèn ban công khi không cần; nếu phải để đèn, chọn bóng ánh sáng vàng ấm, thường ít thu hút côn trùng bay hơn bóng trắng.
• Kéo rèm hoặc đóng cửa kính vào buổi tối để ánh sáng trong nhà không dụ côn trùng tới cửa sổ.
• Lắp lưới chống côn trùng cho cửa sổ, cửa ban công; vá chỗ rách định kỳ.
• Diệt lăng quăng, đổ nước đọng ở đĩa lót chậu cây, khay nước tủ lạnh mỗi tuần để giảm muỗi.
• Đậy kín thùng rác, đổ rác hằng ngày, lau sạch vụn thức ăn trên bàn bếp để giảm ruồi, kiến, gián.
• Dọn mạng nhện, xác côn trùng ở góc trần, bậu cửa và quanh đèn.

• Trám khe quanh ống máy lạnh, ống nước xuyên tường, hộp kỹ thuật bằng keo silicone hoặc vật liệu phù hợp.
• Lắp ron chặn khe dưới cửa chính, cửa ra ban công, cửa thông ra sân.
• Kiểm tra khe giữa trần thạch cao và tường, nắp thăm trần; báo kỹ thuật viên nếu có lỗ hở lớn.
• Kê tủ, kệ cách tường một khoảng nhỏ và lau phía sau định kỳ; hạn chế treo tranh, lịch, đồ trang trí sát tường ở những nơi thường thấy phân.
• Dọn đồ để lâu ở phòng kho, gầm cầu thang, ban công; thùng giấy và đồ chất đống là chỗ trú lý tưởng của thằn lằn lẫn côn trùng.
• Với nhà phố, biệt thự, cắt tỉa cây leo bám tường và cành cây chạm mái, vì đây là lối thằn lằn đi từ vườn vào nhà.

Nhiều người tìm cách diệt thằn lằn trên trần nhà bằng thuốc hoặc keo dính. UpClean không khuyến nghị các biện pháp này: thuốc độc dạng bả có thể bị trẻ nhỏ, chó mèo nuốt phải; thằn lằn trúng độc có thể chết trong khe trần, gây mùi; keo dính làm con vật chết chậm và đau đớn, đồng thời dính cả chim, thú cưng.

Với một vài con lọt vào phòng, cách nhân văn và đơn giản là mở cửa, tắt đèn trong phòng và bật đèn bên ngoài để chúng tự đi ra; hoặc úp nhẹ một hộp nhựa lên con thằn lằn khi nó bò xuống tường thấp, luồn tấm bìa cứng bên dưới rồi thả ra vườn, ban công. Dùng găng tay hoặc rửa tay bằng xà phòng sau đó. Không dùng chổi đập trên trần, vì dễ làm con vật rơi xuống người và đứt đuôi.

Phân thằn lằn thường là viên nhỏ màu sẫm có một đầu trắng. Khi dọn, Quý khách nên đeo găng tay dùng một lần và làm theo trình tự:

• Không quét khô hay hút bụi phân ở mặt bàn bếp; dùng khăn giấy ẩm nhặt bỏ vào túi rác buộc kín.
• Lau bề mặt bằng nước và chất tẩy rửa thông thường, sau đó dùng sản phẩm khử khuẩn bề mặt theo đúng hướng dẫn trên nhãn.
• Không trộn các chất tẩy rửa với nhau, đặc biệt là chất tẩy chứa clo với sản phẩm chứa amoniac hoặc axit, vì có thể sinh khí độc.
• Rửa sạch bát đĩa, dụng cụ nấu ăn để hở nếu nghi bị phân rơi vào; tốt nhất là cất trong tủ có cánh.
• Rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy sau khi dọn, theo khuyến nghị của CDC.

Các mẹo đuổi thằn lằn được chia sẻ rộng rãi, nhưng đến nay hầu như chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh chúng hiệu quả trong nhà ở. Quý khách có thể tham khảo đánh giá thận trọng dưới đây:

Vỏ trứng

Chưa có bằng chứng đáng tin cậy. Vỏ trứng để lâu còn có thể thu hút kiến, ruồi, tức là thêm mồi cho thằn lằn.

Bã cà phê, thuốc lá

Bằng chứng yếu. Bã cà phê ẩm dễ mốc; thuốc lá chứa nicotin, nguy hiểm nếu trẻ nhỏ hay thú cưng nuốt phải, không nên đặt trong nhà.

Tỏi, hành, ớt, long não

Mùi mạnh có thể khiến thằn lằn tránh một chỗ trong thời gian ngắn, nhưng chưa có cơ sở cho thấy giảm số lượng thằn lằn trong nhà.

Lông công

Không có cơ sở khoa học.

Thiết bị đuổi bằng sóng siêu âm

Chưa có bằng chứng độc lập cho thấy hiệu quả với thằn lằn; không thay thế được việc giảm côn trùng và bịt khe hở.

Giảm đèn, giảm côn trùng, bịt khe

Có cơ sở vì tác động trực tiếp vào nguồn thức ăn, nơi trú và đường vào của thằn lằn.

Nếu thằn lằn vẫn xuất hiện dày đặc dù đã giảm đèn và bịt khe, nhiều khả năng ngôi nhà đang có nguồn côn trùng lớn mà gia đình khó tự phát hiện: ổ gián trong hộp kỹ thuật, muỗi sinh sản ở máng xối, hố ga, ruồi từ đường thoát nước. Khi nguồn mồi này được kiểm soát, số thằn lằn thường giảm theo một cách tự nhiên.

Trong dịch vụ diệt côn trùng của UpClean, phần xử lý gián, muỗi, ruồi do đơn vị đủ điều kiện cung cấp dịch vụ diệt côn trùng thực hiện, bằng chế phẩm được Bộ Y tế cấp số đăng ký lưu hành; dịch vụ không nhằm đầu độc thằn lằn. UpClean cùng đơn vị này khảo sát miễn phí, gửi phương án và báo giá trọn gói bằng văn bản, che chắn đồ dùng, giám sát quá trình, vệ sinh sau xử lý và ghi lại trong Up Report những khe hở, điểm đèn, chỗ trú cần lưu ý, để gia đình giữ ngôi nhà sạch sẽ, thanh tịnh lâu dài.