Cách đuổi ong vò vẽ và xử lý tổ ong gần nhà an toàn cho cả gia đình

Ong vò vẽ có thể đốt nhiều lần vì nọc không bị mắc lại trên da như ong mật. Khi tổ bị động chạm, đàn ong có thể tấn công theo đàn. Hướng dẫn của Viện Quốc gia về An toàn và Sức khoẻ Nghề nghiệp Hoa Kỳ (NIOSH, thuộc CDC) lưu ý người dị ứng với nọc côn trùng có thể bị sốc phản vệ, một phản ứng dị ứng nghiêm trọng đe doạ tính mạng, cần cấp cứu ngay.

Theo tài liệu hướng dẫn chẩn đoán và xử trí ong đốt do Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (TP.HCM) phổ biến, người lớn bị ong vò vẽ đốt trên 30 nốt và trẻ em trên 10 nốt được xếp vào mức độ nặng. Ngoài phản vệ, nọc ong số lượng lớn còn có thể gây biến chứng như suy thận, cần được điều trị tại bệnh viện.

Ong vò vẽ

Thân thon, eo nhỏ, sọc vàng đen. Tổ dạng tán giấy hoặc khối tròn màu xám nâu, treo dưới mái hiên, ban công, khung cửa sổ, cành cây, cục nóng máy lạnh.

Ong bắp cày, ong đất

Lớn hơn, có loài làm tổ trong hốc cây, hốc tường hoặc dưới đất ở sân vườn. Tổ có thể lớn nhanh, khó nhìn thấy cho đến khi lỡ dẫm hoặc cắt cỏ trúng.

Ong mật

Nhỏ, nhiều lông, màu nâu vàng; tổ gồm nhiều lớp sáp trong hốc tường, mái, thùng gỗ. Thường hiền hơn khi không bị quấy rối; nhiều trường hợp có thể di dời thay vì tiêu diệt.

Hiện chưa có cách xua đuổi nào được chứng minh chắc chắn khiến một đàn ong vò vẽ đã làm tổ bỏ đi. Hiệu quả thực sự nằm ở việc khiến khu vực quanh nhà kém hấp dẫn và phát hiện tổ thật sớm:

• Đậy kín thùng rác, rửa thùng định kỳ; không để nước ngọt, trái cây chín, thức ăn thú cưng ngoài trời lâu.
• Kiểm tra mái hiên, ban công, khung cửa sổ, cục nóng máy lạnh, cây trong sân mỗi vài tuần, nhất là mùa khô và đầu mùa mưa, khi tổ mới chỉ nhỏ.
• Bịt hốc tường, khe mái, lỗ thông gió chưa có lưới; dọn thùng gỗ, chậu cũ, vật dụng bỏ không ở sân thượng, gác mái.
• Lắp lưới chống côn trùng cho cửa sổ hay mở; kiểm tra lưới trước mùa ong.
• Khi ăn uống ngoài trời, đậy kín đồ uống ngọt, kiểm tra lon, ly trước khi uống.
• Theo NIOSH, nên tránh mặc quần áo màu sặc sỡ, hoa văn hoa và dùng sản phẩm có hương thơm khi làm việc ngoài vườn.

Treo tổ ong giả

Được nhiều nơi quảng bá là khiến ong tránh xa, nhưng hiệu quả chưa có bằng chứng rõ ràng. Không thay thế được việc kiểm tra định kỳ.

Bẫy chai nước ngọt

Có thể bắt được một số con, nhưng mồi ngọt cũng thu hút thêm ong đến khu vực. Nếu dùng, đặt xa cửa, chỗ ngồi, nơi trẻ chơi; bẫy không làm mất tổ.

Đốt tổ bằng lửa, khói

Rất nguy hiểm: ong bị kích động tấn công người đốt, lửa dễ bén mái tôn, dây điện, rèm và cây khô. Tuyệt đối không áp dụng.

Xịt nước, chụp túi vào tổ ban đêm

Dễ làm vỡ tổ, ong túa ra tấn công trong tư thế người đang đứng trên thang, ghế. Không nên tự thực hiện.

• Không bao giờ tự chọc, đập hay gỡ tổ ong ở trên cao; té ngã từ thang trong lúc bị ong tấn công là tai nạn có thể rất nghiêm trọng.
• Giữ khoảng cách, không đứng ngay dưới tổ, không rung cây, không cắt cỏ, tỉa cành sát tổ.
• Đóng cửa sổ, cửa ban công gần tổ; nhắc trẻ nhỏ, người giúp việc, người lớn tuổi tránh xa khu vực.
• Đưa thú cưng vào nhà, không để chúng sủa, vờn quanh tổ.
• Chụp ảnh tổ từ khoảng cách an toàn, ghi chú vị trí, độ cao để đơn vị xử lý đánh giá trước.
• Theo NIOSH, khi một con ong bay quanh người, giữ bình tĩnh và đứng yên, không xua đập; khi bị nhiều con tấn công, che mặt và chạy vào trong nhà hoặc chỗ râm.
• Người từng bị dị ứng nặng với ong đốt nên trao đổi với bác sĩ về việc mang theo thuốc cấp cứu được kê đơn.

Trước hết, đưa người bị đốt rời xa khu vực tổ ong. Theo khuyến cáo của các bệnh viện, nếu thấy ngòi còn trên da, khều nhẹ ra, tránh nặn ép vì có thể làm nọc lan thêm; rửa vùng bị đốt bằng xà phòng và nước sạch, chườm lạnh để giảm đau, sưng. Không đắp lá, không chích nặn vết đốt.

• Gọi cấp cứu 115 ngay nếu có khó thở, khò khè, cảm giác nghẹn, sưng môi hoặc mí mắt, nổi mề đay toàn thân, nôn, đau bụng, chóng mặt, lơ mơ hoặc ngất.
• Đưa đến cơ sở y tế ngay khi bị đốt nhiều nốt, bị đốt vùng đầu, mặt, cổ, hoặc người bị đốt là trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh nền.
• Trong những ngày sau, nếu nước tiểu sẫm màu, tiểu ít hoặc mệt nhiều, cần đi khám lại vì có thể là dấu hiệu biến chứng.
• Không tự dùng thuốc theo mách bảo; việc dùng thuốc cần theo chỉ định của nhân viên y tế.

Quý khách nên nhờ đơn vị chuyên nghiệp khi tổ nằm trên cao, trong hốc tường, trần, hộp kỹ thuật; khi tổ đã lớn hoặc ong bay vào nhà nhiều lần trong ngày; khi nhà có trẻ nhỏ, người dị ứng; hoặc khi không chắc chắn đó là loài ong nào. Trên thực tế, mọi tổ ong vò vẽ đều nên được xử lý bởi người có đồ bảo hộ chuyên dụng.

Dịch vụ Diệt ong, đuổi thạch sùng của UpClean khảo sát trước qua ảnh, video hoặc tại chỗ, không hứa xử lý trong ngày khi chưa đánh giá an toàn. Việc xử lý do đối tác đủ điều kiện cung cấp dịch vụ diệt côn trùng thực hiện, có trang bị bảo hộ; với tổ trên cao, chỉ tiến hành khi có lối tiếp cận an toàn. Với ong mật, đối tác ưu tiên di dời khi điều kiện cho phép. UpClean giám sát, gỡ tổ, dọn dẹp và gửi Up Report kèm hướng dẫn phòng ong quay lại.